Etap 4 – Wiedza i umiejętności

poprzednio: Etap 3

Na tym etapie uczeń przyswaja i integruje to, co zostało zaobserwowane i omówione na poprzednich etapach. Ten etap to konceptualizacja. Uczeń przechodzi do zrozumienia tego czego się uczy, do obiektywizmu, do poznania. Jest to podróż od percepcji do koncepcji. To oddzielenie etapów jest konieczne. Uczniowska intuicja jest oceniana dzięki temu uczeń jest zainteresowany, ciekawy rozwiązań, zaintrygowany. Patrzymy na to, co inni, jego rówieśnicy, eksperci – mówią o tym o czym się uczy. Co inni zrobili z tym tematem? Gdzie mieści się jego doświadczenie w programie „większego świata”. Dlatego ważne jest dla niego to żeby zrozumieć. Ćwiczy pod kierunkiem nauczyciela, tworzy logiczne teorie. Podchodząc do problemu krok po kroku asymiluje często rozbieżne fakty i wnioski i na bazie tego buduje pojęcia. Tutaj uczeń analizuje i syntetyzuje fakty na podstawie założeń, zasad i modeli i własnego doświadczenia.

Uczeń tworzy teorię poprzez integrację nauczanych treści, dokonuje analizy, wnioskuje na podstawie wymiany doświadczeń między uczniami. Ten etap lekcji obejmuje szereg strategii – między innymi TOC – co przyczynia się do podniesienia poziomu poznania. Jest to bardzo ważny etap kiedy uczeń przechodzi od intuicyjnego rozumienia danego pojęcia do abstrakcyjnego uogólnienia.

Rozumienie nie jest jednak wystarczające dla ucznia. Musi nauczane treści wypróbować, coś z nimi zrobić, bawić się, obserwować i sprawić by działało. Manipuluje i doświadcza nowego pojęcia, które zostaje wzbogacone o eksperckie teorie. Współpracuje z tym czego się nauczył, używa „tego”, widzi jak działa.

Najważniejsze elementy lekcji

  • wyszukiwanie i podkreślanie najważniejszych aspektów nauczanych treści koncepcji,
  • podawanie informacji w sposób zorganizowany-prezentowanie wiedzy kolejno aby uczniowie mogli zobaczyć ciągłość,
  • częsta zmiana bodźca: interaktywny wykład, tekst, mowa, filmy, wizualizacje, pokazy,
  • „na co będę zwracać uwagę” – poinformowanie uczniów co muszą wiedzieć.

Tak zorganizowana lekcja pomaga uczniom zrozumieć́:

  • czego się̨ uczą̨,
  • jak się uczą̨,
  • co jest ważne do nauczenia się̨,
  • gdzie zwiększyć wysiłek,
  • co myślimy, że jest prawdą
  • co myślimy, że jest fałszem,
  • jak rzeczy powinny być postrzegane,
  • czy nasza nauka jest wysokiej czy niskiej jakości,
  • czy nasza nauka jest głęboka czy powierzchowna.

Kompetencje uczniowskie

Uczniowie są gotowi do odbioru i analizy wiedzy eksperta. Nauczyciel omawia treści organizując wiedzę za pomocą narzędzi TOC (objaśnione poniżej), map myśli lub innych znanych mu narzędzi.

Jeśli wiedza będzie dobrze przedstawiona  to uczniowie zostaną przygotowani do przyjęcia na „własność” to czego się nauczyli. Zmieni się ich postawa wobec nauczanych treści.

Kształtuje się myślenie krytyczne. Uczeń rozwija się w kierunku rozwiązywania problemów w oparciu o systematyczne planowanie, analizuje pomysły w oparciu o własne rozumienie i zasoby intelektualne – kształtowanie logiki.

Myślenie linearne, systemowe, TOC jako sposób organizowania wiedzy

Co to jest myślenie linearne? Czym jest TOC – Theory of Constraints (tłum. teoria ograniczeń).

Wyobraź sobie worek do którego chcesz nasypać piasku. Bierzesz pusty worek i wsypujesz piasek. Początek tego procesu. Pusty worek. Koniec to worek z nasypanym piaskiem. Dlaczego pusty worek stał się pełen piasku? Bo piasek został do niego nasypany. Przyczyna i skutek. Skutek jest wynikiem przyczyny i zachodzi po zadziałaniu przyczyny – to jest paradygmat myślenia linearnego.

Myślenie linearne sprowadza się do przyczyny i skutku oddalonych od siebie w czasie. Nauce myślenie przyczynowo-skutkowego pomagają narzędzia TOC.

TOC opiera się głównie na logice przyczyny i skutku. Porządkowanie wiedzy za pomocą narzędzi TOC jest dla uczniów atrakcyjne, zrozumiałe. Uczniowie rozpoznają warunek koniecznym jako wymóg, który musi zostać spełniony, aby uzyskać określony wynik. Jeśli warunek nie zostanie osiągnięty, wynik nie zostanie osiągnięty.

Na przykład: aby ukończyć 8 klasę wymagane są oceny pozytywne ze wszystkich przedmiotów. Innymi słowy brak jedynki jest warunkiem koniecznym. Oznacza to, że jeśli uczeń ma jedynkę z jakiegoś przedmiotu nie ukończy 8 klasy.

Uczniowie rozumieją warunek wystarczający. Wiedzą, że jeżeli zaistnieje warunek wystarczający to z pewnością osiągnie się wynik. Może istnieć wiele takich warunków. Na przykład jest kilka możliwych sposobów, aby ulica stała się mokra. Żeby ulica stała się mokra, wystarczy jeden warunek: „ponieważ padał deszcz”. Kolejnym wystarczającym warunkiem może być: „rura ciepłownicza pękła i ulica została zalana”.

Uczeń porządkuje wiedzę za pomocą warunków koniecznych, wystarczających. Wydawałoby się, że ma to sens na matematyce, ponieważ matematyka jest całkowicie oparta na logice. Uczeń, który pozna reguły logiki z dużą łatwością opanuje konieczne umiejętności i wiedzę z każdego przedmiotu.

Logiczne myślenie to nie tylko wiedza szkolna to również strategia rozwiązywania konfliktów np. szkolnych

następnie: Etap 5