4ALL – nauczanie w sześciu krokach

poprzednio: Wstęp

Uczenie to proces prowadzący do zmiany postaw i zachowania osoby uczącej się. Dokonuje się na podłożu indywidualnego doświadczenia dzięki istniejącej pamięci i przechowywania śladów tego doświadczenia.

Sięgnijmy do istoty uczenia i pozwólmy uczniom na prawdziwą naukę, samodzielne poszukiwanie, eksperymentowanie i rozwiązywanie problemów. Wszystkim nam zależy na tym aby szkoła stała się naturalnym miejscem rozwoju talentów, pasji i osobistej siły.

Uczyć inaczej – zupełnie inaczej…

Prezentując model instruktażowy lekcji 4ALL chcę pokazać jak zmienić nieefektywny już model nauczania na taki, który jest zgodny z potrzebami nowej generacji uczniów. Model lekcji został opracowany na najlepszych praktykach pedagogicznych na świecie. Praca nad tym modelem trwała 10 lat. Została wdrożona jako innowacja w 2012 roku i pokazała w badaniach ogromny potencjał do dalszego rozwoju.

Co trzeba zrobić żeby wdrożyć?

Przede wszystkim uwierzyć, że jest to możliwe, pamiętając jednocześnie, że zmiana wymaga czasu, cierpliwości i konsekwencji ale przede wszystkim zrozumienia istoty tego, że uczenie jest procesem a nie rezultatem. Przedstawiony przez mnie model nauczania pozwala otworzyć uczniowi przestrzeń do myślenia, sam uczeń zostanie inspirowany do poszukiwań i innowacyjnych rozwiązań dla prawdziwych problemów. Horst Siebert – określa taką zmianę jako przejście od dydaktyki pouczania w kierunku dydaktyki umożliwiania czyli organizowania fizycznej przestrzeni szkolnej służącej twórczym zachowaniom nauczycieli i uczniów. Ten nowy model nauczania wymaga wykreowania nowego środowiska pracy uczniów i nauczycieli. W konsekwencji jest szansa aby wzrosło zaangażowanie i wewnętrzna motywacja, rozwijała się współpraca, tworzyły się zanikające relacje w grupie, ukształtowały się nawyki, postawy i kompetencje służące uczeniu się przez całe życie.

Cel a próba zrobienia czegoś

Uczymy zgodnie z najważniejszym przesłaniem w edukacji: Próba zrobienia „czegoś” daje tyle samo przyjemności i jest tak samo ważna jak uzyskany rezultat. Uczeń uczy się i jest szczęśliwy z samego aktu uczenia a nie tylko z uzyskanej oceny. O tym mówi również fragment filmu: „Siła spokoju”:

Kiedy tak uczymy uczeń ma wewnętrzną motywację i przyjmuje odpowiedzialność za swój proces uczenia.

Co trzeba zrobić żeby wdrożyć?

Przede wszystkim uwierzyć, że jest to możliwe, pamiętając jednocześnie, że zmiana wymaga czasu, cierpliwości i konsekwencji ale przede wszystkim zrozumienia istoty tego, że uczenie jest procesem a nie rezultatem. Przedstawiony przez mnie model nauczania pozwala otworzyć uczniowi przestrzeń do myślenia, sam uczeń zostanie inspirowany do poszukiwań i innowacyjnych rozwiązań dla prawdziwych problemów. Horst Siebert – określa taką zmianę jako przejście od dydaktyki pouczania w kierunku dydaktyki umożliwiania czyli organizowania fizycznej przestrzeni szkolnej służącej twórczym zachowaniom nauczycieli i uczniów. Ten nowy model nauczania wymaga wykreowania nowego środowiska pracy uczniów i nauczycieli. W konsekwencji jest szansa aby wzrosło zaangażowanie i wewnętrzna motywacja, rozwijała się współpraca, tworzyły się zanikające relacje w grupie, ukształtowały się nawyki, postawy i kompetencje służące uczeniu się przez całe życie.

Co oznacza pełen akt uczenia?

Nauczanie zgodne z 4ALL to cykl, który jest przejściem od subiektywnego, intuicyjnego (osadzonego w doświadczeniu) rozumienia nauczanych treści do utworzenia eksperckiej teorii, obszaru gdzie nauka staje się obiektywna.

Jeśli nauczyciel przepracuje ten ruch zaobserwuje, że to czego naucza łączy uczucie i myśli. Łączy i oddziela i łączy na nowo. Uczeń próbuje tego, czego się nauczył i zrozumiał, działa na podstawie wniosków a następnie cofa się do głębszej integracji czyli zwraca się do ponownego doświadczenia. Intuicja/uczucia i myśl integrują się dlatego uczenie odbywa się bez ograniczeń. Uczący porusza się od własnej podmiotowości do obiektywizmu i ten cykl to pełen akt uczenia się.

Jak nauczanie zgodne z modelem 4ALL ma się do dostępnych na rynku programów nauczania?

Każdy nauczyciel pewnie zastanawiał się jak może uczyć interdyscyplinarne?
Kolejne zaplanowane cykle lekcji zgodne z modelem 4ALL rozciągają się nie tylko na następną lekcję, ale na cały program nauczania. Nie znam żadnego lepszego sposobu modyfikowaniu programów nauczania. Tutaj nauczane treści są połączone wokół kluczowego pojęcia. Instruktażowy model lekcji 4ALL jest użyteczny nie tylko dla poszczególnych przedmiotów, ale także do projektowania ram dla programów szkolnych, do projektowania nowych programów nauczania, które integrują treści z podstawy programowej z różnych przedmiotów wokół tych samych pojęć. Można w polskiej szkole stworzyć nauczanie blokowe na odrębnych jednostkach lekcyjnych. Jak to zrobić? Zapraszam na szkolenia.

Cykl 4ALL zapewnia konceptualnie spójną i zrównoważoną instrukcję oraz odwołuje się do zróżnicowanego nauczania biorąc pod uwagę różne potrzeby i umiejętności uczniów.

Czas na refleksję

Zastanów się, w którym miejscu jest Twój uczeń?
Przeciętny dzień aktywności to 16 godzin (osiem godzin na spanie):
Ile czasu poświęci na przeżycie, tego o czym się uczył na lekcji?
Ile czasu poświęci refleksji temu czego się uczył na lekcji?
Ile czasu poświęci na myślenie, zbadanie, skupienie się na tym co go zainteresowało podczas lekcji?
Ile czasu spędzi wykorzystując nowe treści w nowej sytuacji i zaspokoi swoje potrzeby, swoje zainteresowania?

Jak wygląda nauczanie zgodne z modelem 4ALL – Taksonomia solo

Krok 1 – Połącz przez doświadczenie

Jest to pierwszy etap organizowania wiedzy o faktach w obrębie jakiejś domeny. Uczniowie nie mają wiedzy i brak jest zrozumienia tematu. Uczeń, który jest powierzchowny, zazwyczaj odpowiada „nie rozumiem”.

To pierwszy i najważniejszy etap lekcji. Zaczyna się od „bycia”, bycia w miejscu, w którym są uczniowie. Kiedy mówimy o pomyślnym uczeniu się, mówimy o uczuciu/ intuicji/ emocjach jakie towarzyszą uczniowi na początku lekcji, odpowiadając na pytania „dlaczego?”: „dlaczego muszę to wiedzieć?”, „dlaczego ta wiedza będzie przydatna w moim życiu?”, „czy istnieje większy kontekst?”. Uczeń musi zobaczyć dla siebie korzyści.

Od tego jak nauczyciel rozpocznie lekcję, będzie zależało, czy uczeń się zaangażuje i przyjmie to czego chcemy go nauczyć.

Nauczyciel tworzy klimat zaufania i otwartości, pozwala, a wręcz zachęca, do badania różnorodnych znaczeń omawianych doświadczeń uczniowskich. Ten etap lekcji skłania do koncentrowaniu się na interakcji nauczyciela z uczniem i uczniów ze sobą. Nauczyciel inicjuje, motywuje i tworzy doświadczenia, które „wychwytują” to, co uczniowie już wiedzą, ich wiedzę „tła”, która jest kluczowym elementem uczenia się. Celem tego etapu jest umożliwienie uczniom wejść w doświadczenie z nauczanym pojęciem, ich zaangażowanie i zintegrowanie poprzez to doświadczenie oraz nadanie osobistego znaczenie dla nauczanych treści.

Krok 2 – Wymień doświadczenie

Uczniowie wymieniają się doświadczeniem między sobą i zmienia się ich poziom przetwarzania.

Powierzchniowy; W wyniku wymiany doświadczeń, przedstawiane przez uczniów różne punkty widzenia podlegają łączeniu w obrębie jakiejś kategoryzacji czyli:

  • uczeń zauważa podobieństwa – porównuje z innymi uczniami podobieństwa w omawianych doświadczeniach itd.;
  • zauważa różnice – bada i sprawdza jakie są to różnice w omawianych zdarzeniach, przeciwstawia je sobie;
  • rozpoznaje przyczyny i skutki – analizuje powody tych różnic;
  • dokonuje różnych prognoz;
  • uogólnia – grupuje fakty i zdarzenia na podstawie zależności;
  • uzasadnia– czyli przechodzi od ogółu do szczegółu.

Etap wymiany doświadczeń. Po wymianie doświadczeń uczeń wychodzi z poziomu przetwarzania powierzchownego. Ma jeszcze ograniczoną wiedzę na dany temat – zna jeden wyizolowany fakt. Tak więc typową odpowiedzią ucznia może być: „Już trochę rozumiem to czego się uczę”.

Krok 3 – Ucz obrazem

Głęboki, kilka aspektów jest integrowanych tworząc spójną strukturę organizacji elementów wiedzy o przyporządkowanej semantyce.

Etap tworzenia obrazu nauczanych pojęć. Dzięki temu uczeń widzi relacje i połączenia, widzi całość. Zabiera swoją wiedzę w trójwymiarową przestrzeń i dzięki temu widzi powiązania i ogólną spójność. Język obrazu zapewnia intensywność i wyjaśnia to co mogłoby być niezrozumiałe. Uczeń widzi nauczane zagadnienia w określonym kontekście.

Uczeń zna kilka faktów na dany temat, ale nie jest w stanie połączyć ich ze sobą. Typową odpowiedzią może być „wiem kilka rzeczy o tym temacie” lub „zebrałem kilka informacji na ten temat”.

Proces uczenia odbywa się dzięki temu, że uczeń organizuje wiedzę poprzez konstruowanie schematów. Uczenie odbywa się przez kojarzenie z pojęciem. Kiedy uczeń napotka nowy bodziec, próbuje zasymilować go do istniejących schematów na podstawie jego znajomych cech. Uczenie obrazem to metoda, która pozwala połączyć nowe informacje i istniejącą wiedzę ucznia. Trudne abstrakcyjne pojęcia są rozumiane w wyniku odpowiednich połączeń z tym co uczeń już dobrze zna, za pomocą obrazu/metafory/analogii. Metoda ta pozwala kształcić postawę naukową, krytyczne myślenie i twórczą inteligencję .

Krok 4 – Podążaj za nauczycielem

Głęboki, wyższy poziom abstrakcji umożliwiający dedukcję na podstawie zgromadzonych elementarnych aspektów wiedzy umieszczonych w określonym kontekście możliwych do sformułowania reguł, idei.

Uczeń ćwiczy nabywa „umiejętności wystarczające” – mistrzowskie. Wie, że kiedy opanuje wystarczająco nauczane treści będzie czas na ich innowacje i adaptację w nowych kontekstach. Uczeń staje się wystarczająco wykwalifikowany podążając za nauczycielem.

„Pomyśl o muzyku – najpierw ćwiczy, a potem prezentuje swój kunszt”.

Po osiągnięciu wystarczającego poziomu umiejętności uczeń jest gotowy rozszerzać nowe treści w życiu codziennym.

Krok 5 – Rozszerz, uczeń uczy ucznia

Uczeń rozwija się w kierunku myślenia wyższego poziomu – uczeń jest w stanie połączyć i wytłumaczyć kilka faktów na temat pokrewnego tematu. „Widzę połączenia między wszystkimi informacjami, których się uczę”.

Nastał najważniejszy etap nauczania. To właśnie tu zaczyna się innowacja. Uczeń wie wystarczająco dużo. Ma wystarczająco dużo umiejętności, aby zobaczyć jak działa to o czym się uczył. Bawi się więc nową wiedzą, umiejętnościami, materiałami, pomysłami, całościami i częściami, swojej nowo nabytej wiedzy. Może coś z tego uczynić dla siebie, interpretować wiedzę w dowolny sposób.

Ważnym atutem jest właściwy tryb widzenia możliwości, wzorów. Nie ma wbudowanego algorytmu, tylko przeczucia i niuanse. Nie ma krytyki, jest praca metoda prób i błędów. Uczeń popełnia błędy i wie, że dzięki nim rozwija się. Nauczyciel kształtująco prowadzi ucznia do „zwycięstwa”. Uczeń zwraca się z wiedzą, z powrotem do siebie.

„Nauczycielu, żadnego gadania, nie podchodź do nas dopóki nie poprosimy ciebie o pomoc”.

Krok 6 – Przedstaw

Ostateczny i najbardziej złożony poziom przetwarzania. Jest to poziom, na którym uczeń nie tylko może powiązać wiele faktów z danego przedmiotu w obrębie jakiejś teorii, ale może też powiązać informacje w obrębie innej dziedziny . Uczeń na tym poziomie powie: „Potrafię wykorzystać to czego nauczyłem się na fizyce również na matematyce i innych przedmiotach”.

Uczeń pokazuję jak zastosował wiedzę w życiu codziennym. Musi teraz dokonać oceny swojego pomysłu. Jest to czas kiedy uczeń uczy ucznia, dając mu informacje zwrotne co może jeszcze zmienić. Nauczyciel ingeruje tylko wtedy gdy zostanie o to poproszony. Pozwala uczniowi samodzielnie wyjść poza „naukę w szkolnej ławce”, analizować, poprawiać, uszlachetniać pracę.
Nastąpił czas na prezentację. Uczeń pokaże jak zrozumiał to o czym się uczył jak zastosował wiedzę w pozaszkolnym środowisku, jak to o czym się uczył pasuje do jego świata. Wiedza przyjmuje nowy kształt. Następuje transformacja wiedzy.

następnie: Etap 1