Jak rozwija się myślenie dziecka?

Czas na refleksję

Czy uważasz, że niektórzy uczniowie są „bardziej zaawansowanymi” w swoim myśleniu niż inni? Jak opisałbyś takiego ucznia? czym się wyróżnia jego sposób myślenia od ucznia, który twoim zdaniem jest mniej „zaawansowany w myśleniu”?

Czy uważasz, że umiejętności myślenia uczniów są różne na różnych przedmiotach? Czy uczeń, który umie myśleć na fizyce, to myśli w sposób zaawansowany na matematyce, na języku polskim?

Jakie metody nauczania lub techniki wykorzystałeś, pomagając uczniom rozwijać lepsze umiejętności myślenia?

Jak rozwija się myślenie?

Dlaczego uczniowie początkowo nie rozumieją, to o czym czytają (w szkole podstawowej), a później prowadzą wyrafinowane dyskusje (w szkole średniej)?

Czy proces rozwoju myślenia jest taki sam dla każdego dziecka? Czy proces jest taki sam dla dorosłych osób uczących się?

Badania dotyczące rozwoju myślenia podpowiadają nam odpowiedzi na powyższe pytania: Z wiedzy o rozwoju myślenia wynika, że pewne składowe umiejętności myślenia rozwijają się z doświadczenia (np. uczenia się pierwszego języka). Rozwój ten jest niemal identyczny w różnych kulturach i biegnie niemal dokładnie tym samym harmonogramem, kończąc około pięciu lat.

Inną składową rozwoju poznawczego umiejętności myślenia jest nauka w szkole i od rodziców. Duża „część tego”, co uważamy za inteligencję, składa się umiejętności, które uczniowie nabywają w szkole. Nasze wyobrażenie odnośnie myślenia uczniów jest mocno niedoszacowane.

Wszystkie badania wskazują na to, że uczeń dysponuje bardzo zaawansowanymi umiejętnościami myślenia. Można tego doświadczyć samemu stawiając uczniowi pytania sformułowane we właściwy sposób i dotyczące tematów jemu znanych.

Uczniowie przychodzący na lekcje posiadają umiejętności, które można wykorzystać do nauczania abstrakcyjnych pojęć. Np. uczeń, który wie, że woda i słońce przyczyniają się do wzrostu roślin, może dokonać analogii w zagadnieniu opisu gazów – wzrost temperatury przyczynia się do wzrostu ciśnienia. Wyzwaniem dla nauczyciela jest to zauważyć i dokonać we właściwym momencie transformacji wiedzy z jednej dziedziny w drugą. Uczniowie uczą się najlepiej, jeśli najpierw poznają pojęcie w określonym obszarze tematycznym, a następnie widzą tę samą koncepcję zastosowaną w innych dziedzinach wiedzy.

Można zadawać pytania tak, jak na poniższym fragmencie serialu: „Posterunek 13”

W rozwoju myślenia ważne jest stosowanie pewnych strategii nauczania i sposobów wyjaśniania rzeczy, które skuteczne pomagają uczniom przejść do działania i wykorzystania abstrakcyjnego pojęcia.

Umiejętności myślenia rozwijają się w wyniku doświadczania.

Doświadczenie odgrywa istotne znaczenie w rozwijaniu umiejętności myślenia.

Wszystkie małe dzieci rozwijają umiejętność myślenia z ogólnych doświadczeń z dzieciństwa. W wyniku interakcji z innymi osobami z rodziny, doświadczeń z rodzeństwem, szkołą, rówieśnikami wzbogacają swoją wiedzę podstawową. W pierwszej kolejności to ekspozycja na język. Małe dziecko ma mały zasób słownictwa, a mimo wszystko gramatyka sześcioletniego dziecka jest niemal taka sama, jak u dorosłego. Myślenie niemowląt, zanim nauczą się mówić, jest prawie zupełnie inne niż myślenie dzieci, które operują językiem.

Rozwój ogólny pomaga uczniom zgłębiać tajniki otaczającej rzeczywistości w szkole. Uczeń w interakcji ze środowiskiem szkolnym wzbogaca swoje modele umysłowe o nowe doświadczenia, a to wpływa na pamięć i naukę nowych umiejętności. Modele umysłowe pozwalają uczniowi szybciej przetwarzać nowe informacje i powoli stają się automatyczne. Oczywiście nie ma jednego „mechanizmu rozwoju”. Rozwój odbywa się w skomplikowanej interakcji między środowiskiem (m.in. szkołą, domem rodzinnym) a uczniem.

Powszechny mit często powtarzany w środowiskach nauczycielskich na temat sztywnych reguł związanych z etapami rozwoju umiejętności myśleniem nie ma potwierdzenia w badaniach. Uważa się bowiem, że trzecioklasiści nie potrafią myśleć logicznie, a uczniowie klasy gimnazjalnej mają już tę umiejętność. Uczniowie młodszych klas szkoły podstawowej rozumują tylko na poziomie konkretów, a szkoły gimnazjalnej na poziomie abstrakcyjnym. Niestety, dowody nie popierają modelu dobrze zdefiniowanych sztywnych etapów myślenia. Istoty ludzkie są znacznie bardziej skomplikowane :). Uczeń klasy trzeciej może myśleć bardzo logicznie w niektórych sytuacjach, a w niektórych sytuacjach licealiści są „nielogiczni” w swoim myśleniu. Uczniowie klasy czwartej czasami myślą abstrakcyjnie a licealiści czasami potrafią utknąć w konkretnych sposobach rozumowania. Jeden i ten sam uczeń raz myśli bardzo konkretnie w matematyce przy rozwiązywaniu zadania, ale potrafi wyprowadzić abstrakcyjnie rozumowanie na języku polskim w tym samym czasie.

Charakterystyczne wzorce myślenia rozwijają się nierównomiernie w różnych dziedzinach i opierają się na doświadczeniach/wiedzy podstawowej czyli – „Rozwój myślenia w różnych dziedzinach ma wiele twarzy i wszystko zależy od wiedzy tła”.

Maksyma zalecana nauczycielom, aby „przechodzi od rzeczy konkretnych do abstrakcyjnych”, jest dlatego bardziej znana niż rozumiana. Gdy słyszymy słowo „okno” nie potrzebujemy się namyślać , aby uchwyci znaczenie okna. Słowo to ma znaczenie tak bezpośrednie, że nie potrzeba żadnego wysiłku, aby je sobie wytłumaczyć. Każdy z nas znaczenie abstrakcyjnych pojęć możemy uchwycić dopiero wtedy, kiedy przypomni sobie pojęcie bardziej znane, a następnie zobaczy związki pomiędzy nimi i tym, czego nie rozumie. Dla kogoś kto się dobrze orientuje w fizyce i chemii, pojęcia atomu jest konkretne. Fizyk stosuje je nieustannie bez specjalnego trudu myślowego dla ujęcia jego znaczenia. W przypadku uczniów mechanizm rozumowania jest bardzo podobny, zależy od wiedzy jej zautomatyzowania i doświadczenia.

Myślenie i uczenie to nie tylko „od konkretu do abstrakcji”, ale od czegoś bardziej znanego, od doświadczenia/ wiedzy/ tła do mniej znanego. Rozwój wiedzy obejmuje podstawowe procesy: samoświadomość myślenia, strategie i znajomość nauczanej treści zintegrowaną z własnym doświadczeniem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *